Çeviri Edinci Modelleri

0
339

1990’lardan sonra bilgi teknolojileri ve küresel iletişim alanlarında yaşanan
gelişmeler çeviri piyasasının taleplerini ve çeviri etkinliğini geniş ölçüde etkileyerek,

Çeviribilim araştırmalarının da yönünü değiştirmiştir. Değişen koşulların yarattığı
gereksinimleri dikkate alan çeviri araştırmacıları, bir çevirmenin sahip olması
gereken temel nitelikleri ortaya koymak üzere çeviri edinci üzerine betimleyici
çalışmalar ortaya koymuşlardır. Eser’e göre çeviri edinci üzerine araştırmalar üç
temel noktada toplanır bunlar; çeviri edincini ve kapsadığı alt edinçleri tanımlamaya
yönelik araştırmalar, çeviri eğitimin nihai hedefi olarak çeviri edincini kazandıracak
şekilde yapılandırılmasını hedefleyen çalışmalar ve son olarak da çeviri edincinin
değerlendirilmesi üzerine araştırmalar olarak sıralanabilir.

Eser’e göre bireysel çeviri edinci modelleri içerisinde Albrecht Neubert’in çeviri
edinci modelinde çevirmenin bilişsel dizgesi, dilsel bilgiden alan bilgisine uzanan
geniş bir kapsamda edinç sahibi olmayı gerektirecek biçimde çeviriye dair çeşitli
görevleri gerçekleştirmek için kullanılır. Eser, Neubert’in çeviri edincinin birincil ve
ikincil bileşenlerden oluştuğunu bildirir. Birincil bileşenler, dil edinci, metin edinci,
konu edinci, kültür edinci ve aktarım edincinden oluşan çeviri parametreleridir,
çeviri alt edinçleri olarak düşünülebilir. İkincil bileşenler ise karmaşıklık, ayrışıklık,
yaklaşıklık, açık uçluluk, yaratıcılık, duruma bağlılık ve tarihsellik olmak üzere
çeviri sürecinin bağlamsal özellikleridir. Bu alt edinçler, birbirleri ile kurdukları
karşılıklı bağıntılarla iletişimden ayrışırlar, özellikle aktarım edinci diğer edinçleri
yönlendirerek çevirmeni farklı kılar.
Eser’in yer verdiği bir diğer bireysel çeviri edinci modeli, Schäffner’in çeviri
edincini, bir erek kültür alımlama topluluğu için belirli bir işlevi yerine getirecek bir
erek metni üretmek için gereksinim duyulacak bütün etkenlerin bilincinde olmak
şeklinde tanımladığı modelidir. Bu tanım, çeviri edincini sözcük ve dilbilgisi
hakimiyetinin ötesine taşır. Dil edinci, kültür edinci, metin edinci, alan/konu edinci,
araştırma edinci ve aktarım edinci olmak üzere altı alt edinçten meydana gelir.
Araştırma edinci ve aktarım edinci devingen bir yapıda olup, çevirmenin bilinçli bir
biçimde eyleme geçmesini gerektirir.
Araştırma projelerinin yürüttüğü çeviri edinci modelleri ise, Universitat Autonoma
de Barcelona’nın yürüttüğü Process in the Acquisition of Translation Competence
and Evaluation (PACTE)235 ve Universität Graz’ın yürüttüğü TransComp araştırma
projeleridir. Bunların dışında AB tarafından desteklenen Avrupa Komisyonu EMT
European Master’s in Translation projesi ve Avrupa Standartlar Komitesi Avrupa
Çeviri Hizmetleri Kalite Standardı: EN-15038 projeleri bulunur.
Eser’e göre bireysel çeviri edinci modelleri, çeviri kavramını bütüncül bir yapı içinde
ele alır ve çok bileşenli bir çeviri edinci modeli sunarlar. Araştırma projelerindeki
çeviri modellerinin aksine görgüllük üzerine kurulu deneysel ve boylamsal
çalışmalar sonucu ortaya çıkarlar.

CEVAP VER