Dil Edinci ve Edim

0
212

İkinci dil edinimi ister doğal gelişen, ister yapılandırılmış bir bağlamda okul, kurs
vb. gerçekleşen bir süreç olsun dil edinci ile ilişkilendirilir. Gümüşoğlu’na göre dil
edinimi ve dil edinci arasındaki ilişkiyi açıklamaya çalışan pek çok biyolojik,
bilişsel, psikolojik ya da sosyal bakış açısı bulunur. Gümüşoğlu, dil edincini
etkileyen, henüz tamamen anlaşılmamış pek çok mekanizma olduğunu ve bunlardan
birinin “kara kutu” blackbox olduğunu söyler. Chomsky’deki dil edinim
mekanizmasının Language Acquisition Device gelen bilgiyi işleyip doğuştan gelen
yapılarla dili edindirmesinin bu kara kutulardan biri olduğunu öne sürer
Chomsky’nin dil edincini patolojik sorunu bulunmayan her insanın sahip olduğu
doğuştan gelen bir dilbilgisi becerisi olarak tanımladığı aktarılmıştı. Dil edincinin
ölçütlerini de üretici dönüşümsel dilbilgisi (generative grammar) yaklaşımındaki
ülküsel konuşmacının sözceleri belirliyordu Gümüşoğlu’nun aktardığı üzere
Chomsky dil becerilerini, “edinç” ve “edim” olmak üzere iki temel grupta toplar.
Daha önce anılan Saussure’ün “dil” ve “söz” kavramları ile Chomsky’nin “edinç” ve
“edim” kavramları arasındaki benzerliğe dikkat çeken Coseriu bu durumu “iki
kavram birbirinin tıpkısıdır, Saussure’ün “dil” (langue) dediği olgu Chomsky’de
“edinç” olarak adlandırılmaktadır” 144 sözleriyle özetlemektedir. Coseriu, söz
kavramının dile bağlı olduğu gibi edim kavramının da edinç kavramına bağlı olduğu;
sözün dilin gerçekleştirilmesi olduğu gibi edimin de edincin gerçekleştirilmesi
olduğunu belirtilir. Gümüşoğlu, edinç ve edim kavramlarının arasındaki ayrımı
tartıştıktan sonra iki dilli bireylerin açısından bakıldığında ölçülüp değerlendirilen
unsurun edinç ya da edim olup olmadığını belirlemenin güçlüklerine dikkat çeker ve
Dirim ve Auer’den yola çıkarak edinci, edim bağlamında ele alır Edincin edim
bağlamında ele alınması demek, gerçek iletişim ortamlarında bireyin edimine dair
elde edilen verilerin analiz edilerek bireyin edincinin değerlendirilmesi yöntemidir.
Bireyin hangi alanlar (domain) dilin hangi işlevlerini kullandığı, girişimler
(interference), code – switching gibi öğeler bu şekilde bağlamı içerisinde
değerlendirilebilmektedir.
Küreselleşmenin ekseninde kültürler arası etkileşimin giderek yoğunlaşması, farklı
dillerin aynı uzamda bir arada kullanılmasını yaygınlaştırmıştır. Özellikle Doğu –
Batı ve Güney – Kuzey doğrultusunda iş gücü odaklı göç hareketleri ve ters yönde
gerçekleşen kültür ihracı gibi etkenler, günümüz toplumlarında iki dilli bireylerin
varlığını artırmıştır ve hem sözlü hem yazılı çevirinin, bilim, sanat, ticaret ve her
türlü insan etkinliğinde yoğun olarak gerçekleşmesine olanak sağlamıştır. Kültürel
etkileşim insanlık tarihi kadar eskidir. İlk insan topluluklarından bu yana öncelikle
klanlar ve kabileler düzeyinde başlayarak, uygarlıkların gelişmesiyle pek çok farklı
kültür, çeşitli zaman ve uzamlarda yoğun biçimde etkileşmiş, iki dilli birey ve
toplumları ortaya çıkarmıştır. İki dilin ve iki kültürün olduğu yerde, iki dillilikle
birlikte gözlenen bir başka olgu ise çeviridir.

CEVAP VER