Mine Yazıcı’nın Yazılı Çeviri Edinci Modeli

0
399

Mine Yazıcı, çeviri eğitimine kuramsal bir yaklaşımla başlayarak, çeviri
kuramlarının tarihsel gelişimine eşdeğerlik bağlamında yer verdiği, çeviride bilişsel
işlemleri betimleyerek özel alan çevirisi ve bilgi kaynaklarını derlediği çalışmasında
çeviri edincine değinmektedir. Yazıcı, Yazılı Çeviri Edinci adlı eserinin amacını
çeviri edincini geliştirmek olarak tanımlar.

Yazıcı, eserinin sonuç kısmında, çevirinin tanımının tarihsel süreçte değişikliğe
uğradığını belirtir. Yazıcı’ya göre geleneksel olarak kültürlerarası iletişim aracı
olarak tanımlanan çevirinin işlevsel bir değişikliğe uğrayarak teknolojik bilgi yoluyla
toplumsal ve ekonomik yapıları küresel çağın gereksinimlerine uygun hale getirme
işlevini üstlenmiştir. Tarım toplumlarından, bilgi ve üretim toplumlarına geçiş
sırasında çevirilerin ağırlığı yazınsal çeviriden, bilimsel alana kaymıştır. Bu durum,
çeviri işlemleri, çeviri yöntemleri, çevirmenin konumu ve çevirmenin tanımını
yeniden yapmayı gerektirir. Çevirmen, yalnızca kültür elçisi olmayacak, teknolojik
bilgi ve yarattığı ürünlerin pazara sunulmasında pay sahibi olacaktır. Bu durum da
çevirmen adayının geleneksel becerilere ek olarak proje tasarlama ve pazarlama gibi

alanlarda da uzmanlaşması ihtiyacını doğuracaktır Buradan hareketle, çağımızda
çeviri edincinin alt bileşenlerini önem derecesine göre sıralayan Yazıcı’nın modeli,
şu alt bileşenleri içerir;
Kaynak ve erek dil/kültür bilgisi: çeviri işleminin birinci sıradaki temel
bilgisidir. Çevirmenin erek ve kaynak dile dair dilsel bilgi eksikliği ve
kültürel bilgi eksiliğine işarettir. Bu bilgilerin var olması durumu, çevirmenin
bilgi teknolojilerindeki yetkinlik düzeyine bakılmaksızın çeviri işlemlerini
başlatan temel nedendir.
• Kuramsal bilgi: Bu bilgi türü, çeviri işlemlerinin bilişsel olarak yapılmasını
mümkün kılar ve çevirmen kararlarını olumlu yönde etkilerken, çevirmene
bilgisel dayanak hazırladığı için özgüven sağlar.
Çok dilli çevrilebilecek teknik metin oluşturma bilgisi: Çevirmenin dilsel
bilgiyi kuramsal bilgiyle birlikte kullanabilmesi, yaşanan teknoloji çağında
çevirmenin üst dilsel becerilerini güçlendirerek çok dilli teknik metin
oluşturma becerisini elde edebilmesi için zemin hazırlar.
Araştırmaya yönelik üst bilgi ve beceri: Bu bileşen, çevirmenin hızlı ve
güvenilir kaynağa ulaşma ve bunu yaparken kullandığı stratejilere dair bilgi
ve becerileri kapsamaktadır.
Elektronik araçlarla ilgili bilgi: Kelime işlemcilerini kullanma becerilerinin
yanı sıra, çeviri belleği, veri ve terim bankası oluşturma bilgisidir. Elektronik
kaynaklar, günümüz çevirmeninin bilgiye ulaşma ve işlemesi açısından
birincil kaynaklar haline gelerek yazılı ve basılı kaynakların önüne
geçmişlerdir.
Proje tasarım bilgisi: Bu bileşen, gelişen pazarın ihtiyaçları doğrultusunda bir
endüstriyel teknoloji ürününü yerel ve uluslar arası pazarlara sunacak çeviri
projeleri tasarlama, maliyet/kâr analizi yapabilme, iş bölümü, denetim ve
müşteri ilişkileri düzenleme gibi iş yönetimi gerektiren bilgi ve becerileri kapsar.
• Pazarlama bilgisi: ise çevirmenin ürün pazarlamada işletme alanından
sağlayacağı küresel pazarın güncel yöntem ve akımlarını takip etmesine
yarayacak bilgiyi kapsar.
Yazıcı’ya göre çeviri eğitimi sırasında çevirmen adaylarının çeviri edinçlerini
geliştirmek üzere kazandırılması gereken bilgi ve beceriler; kuram ve uygulama
arasında köprü oluşturacak alan bilgisi, özel alan bilgisi, teknolojinin çeviri üzerine
etkilerine dair farkındalık, temel bilgisayar becerileri ve internet kullanımı, çeviri
teknolojisinin çeviri sürecini kuramsal açıdan ne şekilde etkilediğine dair farkındalık
şeklinde sıralanabilir
Eser’e göre, Yazıcı’nın çeviri edinci modeli, bireysel çeviri edinci modelleri arasında
çeviri edinci kavramına getirdiği farklı yaklaşımla dikkat çekmektedir. Eser,
Yazıcı’nın çeviri olgusuna yaklaşımlar ve teknolojik ilerlemelere koşut olarak, çeviri
kavramlarının da değiştiğine ve bu süreçte geliştiğine vurgu yaptığına dikkat çeker.
Eser’e göre, Yazıcı, çeviri edincini dil edincinden farklı kılan ayırt edici özellik
olarak çeviri kuram bilgisine işaret etmektedir. Böylece çevirmen, mesleği
konusunda da üst bilince de sahip olmaktadır. Teknolojik gelişmelerin sonucu olarak
çeviri ürünlerini küresel pazarda işlev kazanan çeviriler olarak ele aldığından çeviri
edinci modelini oluştururken işlevsel bir çeviri metin üretebilmek için bir çevirmenin
sahip olduğu bilgi ve becerilerde bu yaklaşım gözlemlenmektedir. Eser’in de
belirttiği üzere Yazıcı’nın modeli, çeviri edincini, piyasanın ihtiyaçları ve çeviri
eğitimi bağlamında yönlendirici bir kavram olarak değerlendirmektedir.
Eser aynı zamanda, Yazıcı’nın alt edinç olarak ele aldığı çeviri ürünlerinin çeviri
projesi kapsamında ele alınması bileşeninin, EN-15038242 çeviri hizmetleri kalite
standardı ile çeviri pazarını düzenlemeye yönelik diğer çalışmalar ile de uyumlu
olduğunu belirtmektedir. Eser’e göre Yazıcı’nın modeli, çeviri eğitimi ve çeviri
piyasa gereksinimlerini kapsayan bir esneklik ve bütünlük göstermektedir.
Tez çalışmasının betimleyici araştırması sırasında yukarıda anılan çeviri edinci
modelinin, çeviribilim alanında etkinlik gösteren akademisyenlerince
değerlendirilmesi istenmiştir.

CEVAP VER